Η Ομάδα Kursk και η φύση του Lenz

Lenz2

Lenz. Ο ποιητής που μαζί με τον Goethe δημιούργησε το λογοτεχνικό κίνημα Θύελλα και Ορμή (1770), που έγραψε κείμενα που κίνησαν και κινητοποίησαν. Ο ποιητής που προσπάθησε να βρει καταφύγιο στην φύση, στο σπίτι (και την λογική) του πάστορα Όμπερλιν, αλλά χάθηκε στα βάθη της σκέψης του και του εαυτού του. Ο ποιητής που συγκίνησε τον Büchner και τον οδήγησε να νιώσει και να συλλάβει τις διαστάσεις της πορείας μιας ταραγμένης ψυχής που αναζητά ανακούφιση (στην θρησκεία, στην τέχνη, στους ανθρώπους). Ένα έργο που παρουσιάζεται στο bios σε σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη με την Ομάδα Kursk. Μια ομάδα με κοινή, προσωπική, ιδιαίτερη ματιά που αποκαλύπτει πολλές πτυχές ενός πολύ σημαντικού κειμένου, αφήνοντάς το ανοιχτό σε όλους. Μας μίλησαν για την δική τους πορεία προς το έργο, προς την συνεργασία, προς την παράσταση.

Μιχάλης Τιτόπουλος

Τι είναι αυτό που αναζητά ο Lenz;

Αυτή είναι μία ανάγνωση τελείως υποκειμενική. Όσον αφορά σε μένα, σε αυτήν την φάση που βρίσκομαι τώρα, θα απαντούσα ότι αναζητά την χαμένη αθωότητα, την βαθιά ουσία από την οποία αποτελείται ο άνθρωπος, το στοιχειώδες. Στην ζωή που έζησε, η οποία ήταν πολύ διανοητική, όντας ποιητής σχετικά καταξιωμένος στην γενιά του και εμπλεκόμενος σε έναν κόσμο πολύ διανοητικό και πνευματικό, κάπως το πνεύμα του άρχισε να μπαίνει εμπόδιο στην φυσική ροή των πραγμάτων, στις επιθυμίες του, στο σώμα του, στην πραγματική του σκέψη, θέληση, βούληση, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα μπλέξιμο που τελικά τον οδήγησε μακριά από αυτό που είναι στην πραγματικότητα. Ο Lenz είναι ένα πραγματικό πρόσωπο και αυτή η ιστορία έχει πραγματικές ρίζες. Νομίζω πως αυτό που τον απασχολεί είναι να ανακαλύψει τι είναι αυτό που τον αποτελεί, από πού προέρχεται η ουσία του. Γι’ αυτό και οδηγείται στην φύση. Προσπαθεί να έρθει σε επαφή με κάτι πρωτογενές, με ανθρώπους που δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα διανοητικά και διαπραγματεύονται με την ζωή και με την φύση πιο απλά.

Ποια ήταν η σχέση του Lenz με τον Goethe;

Είχαν φιλική σχέση. Ο Lenz ήταν ένας ποιητής που έχαιρε κάποιας αναγνώρισης από το περιβάλλον του που αποτελούνταν από πολύ μεγάλους ποιητές και αναγνωρισμένους. Υπάρχει κάτι στο ύφος και στην θεματολογία του Lenz που ενδιαφέρει τους μεγάλους ποιητές της εποχής του.

Ο Goethe χαρακτηρίζει τον Lenz ιδιότροπο, παράξενο.

Δεν αμφιβάλω. Ο Lenz έδειξε την διάθεση του να απεμπλακεί από τον καθαρά διανοητικό τρόπο ζωής. Ήθελε να βουτήξει βαθιά μέσα στην ύπαρξη και διαλυόταν σε αυτήν την αναζήτηση.

newego_LARGE_t_641_107583761_type12905Ο τρόπος ζωής του Lenz δεν μοιάζει με την δουλειά του ηθοποιού;

Μοιάζει πάρα πολύ. Εμείς συναντηθήκαμε σε μία φάση τρομερής σύμπνοιας. Βρεθήκαμε σε μια περίοδο που μας απασχολούν κοινά ζητήματα στην χώρα που ζούμε, στην δουλειά μας, στην προσωπική μας ζωή και εμπλεκόμενοι με αυτό το έργο, θελήσαμε να μιλήσουμε για αυτά. Διαλυθήκαμε και εμείς μέσα σ΄αυτό, αλλά βγήκε και κάτι πολύ προσωπικό. Η βάση μας είναι το έργο του Büchner που είναι υπέροχο, αλλά έχουμε συμπεριλάβει και δικά μας γραπτά. Νομίζω ότι όλη αυτή η διαδικασία εμπίπτει σε αυτό που κάνει ο Lenz.

Τι σε συγκινεί στο έργο;

Θα φανεί κοινότοπο ότι και να πω. Όλα τα έργα έχουν κάτι τρυφερό, γι΄αυτό γράφονται –ειδικά τα μεγάλα έργα. Ένα από αυτά είναι και αυτό. Το ύφος, η γλώσσα και η ευαισθησία του Büchner που συνδέθηκε με τον Lenz μέσω των σημειώσεων που βρήκε. Νομίζω πως η επαφή αυτών των δύο ανθρώπων είναι το πιο συγκινητικό απ’ όλα τελικά.

Ανδρέας Κοντόπουλος

Ο Lenz είναι επηρεασμένος από την εποχή του ή θα ήταν ίδιος σε κάθε εποχή;

Θα ήταν έτσι σε κάθε εποχή, αλλά με άλλη μορφή. Το γεγονός ότι σχετιζόταν τόσο πολύ με την θρησκεία –ήταν ο πατέρας του ιερωμένος, ήρθε σε επαφή με πολλά έργα θρησκευτικού περιεχομένου και αργότερα έγραψε κιόλας- του δίνει την δυνατότητα να συνομιλήσει με ζητήματα υπαρξιακά πολύ μεγάλα. Συνδέεται με τον βαθύτερο του εαυτό. Αναρωτιέται για όλα. Δεν υπάρχει τίποτα αυτονόητο.

Τι εννοεί ο Lenz όταν λέει «δεν συμβαίνει απολύτως τίποτα»; Πότε συμβαίνει κάτι;

Το πρόβλημα του είναι πως τα πράγματα περιστρέφονται γύρω από έναν άξονα και ανακυκλώνονται με τον ίδιο τρόπο –όπως ούτως ή άλλως συμβαίνει στην ζωή- και αυτό τελικά τα καθιστά ψεύτικα. Σε αυτό αντιδρά. Θέλει κάτι να μετακινηθεί, κάτι να αλλάξει.

Όταν ο Lenz κλαίει, μιλά για μια ηδονή χωρίς τέλος. Αντλούμε ηδονή από τον πόνο;

Ναι γιατί κάτι εκτονώνεται, κάτι εκφράζεται. Ο Lenz και γενικά τα άτομα που υποφέρουν ψυχικά –γιατί εδώ έχει αναπτυχθεί μία παθολογία, δεν είναι απλώς μία μελαγχολία συνειρμών και συλλογισμών- χρειάζονται μπροστά στο κενό μία συγκίνηση που να έρθει από έξω προς μέσα για να κινηθεί κάτι, για να μην βουλιάξουν στο κενό. Μπορεί να είναι σωματικός πόνος ή οδύνη συναισθηματική, ψυχολογική, διανοητική. Το επιζητά ο Lenz αυτό, ακριβώς για να νιώσει μία συγκίνηση, για να νιώσει ότι ζει.

Τι σε συγκινεί στο έργο;

Πάρα πολλά πράγματα. Με συγκινεί το ζήτημα που υπάρχει σχετικά με την ανακύκλωση των πραγμάτων της ζωής και το πώς αυτό γίνεται οργή. Επίσης, με συγκινεί πολύ η σχέση που έχει ο Lenz με την τέχνη, το πώς αμφισβητεί την τέχνη ως κάτι το οποίο έρχεται να καθηλώσει τον πυρήνα του προβληματισμού του ανθρώπου.

lenz-cue (3)

Ηρώ Μπέζου

Ο Lenz υποφέρει γιατί κάνει κάτι λάθος;

Το να υποφέρεις δεν απαραίτητα κάτι κακό. Στον τρόπο που ζούμε υπάρχει μια ταύτιση του ψυχικού και σωματικού πόνου με το κακό γι΄αυτό και έχουμε έντονα την ανάγκη να λύνουμε τα προβλήματα γρήγορα, το οποίο το καταλαβαίνω πολύ καλά, αλλά δεν είναι απαραίτητα η σωστή αντιμετώπιση. Υπάρχει και η σκέψη πως μέσα από το βάσανο μπορεί να σου αποκαλυφθεί κάτι πολύ σημαντικό. Όπως και από την στιγμή που κάτι σου χτυπάει την πόρτα, το να το καταπνίξεις και να το αρνηθείς δεν είναι η μοναδική λύση. Φυσικά δεν μπορείς και να αφεθείς τελείως. Ο Lenz δεν έχει καμία αντίσταση και κανέναν τρόπο να σωθεί γιατί δεν μπορεί καθόλου να περιορίσει την ανάγκη του να αφεθεί στα πράγματα. Αρνείται να το κάνει γι΄αυτό και δεν μπορεί να ζήσει. Αν υπάρχει κάποιο λάθος, ίσως είναι αυτό, αλλά εμείς προσπαθούμε να τον προσεγγίσουμε με αγάπη και τεράστια απορία οπότε δεν μπορώ να δω κάτι άλλο πέραν αυτού.

Ο Lenz σκάβει διαρκώς στο εσωτερικό της ύπαρξής του. Δεν είναι πιο απλά τα πράγματα αν αυτό δεν γίνεται;

lenz-cue (4)
Εξαρτάται πως επιθυμεί ο καθένας να ζει. Εμείς κάνουμε αυτήν την παράσταση γιατί δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς αυτό. Δεν συγκρίνω απαραίτητα την βουτιά που κάνει αυτός ο άνθρωπος στο μυαλό του και στην άβυσσο μέσα του με αυτό που κάνουμε εμείς, όμως με κάποιον τρόπο συμπίπτουμε με την έννοια ότι κι εμείς πηγαίνουμε προς έναν δρόμο που μας είναι δύσκολος και σε κάτι που μας ξεπερνάει γιατί δεν θέλουμε να ζήσουμε αλλιώς, δεν αντέχουμε να ζήσουμε μόνο μπορώντας, αλλά θέλουμε να ζήσουμε και μη μπορώντας. Νομίζω πως στην πραγματικότητα ο συγκεκριμένος άνθρωπος δεν είχε επιλογή. Και δεν μπόρεσε να βρει ανακούφιση ούτε και στην τέχνη του. Έβρισκε παντού αδιέξοδο.

Πως ερμηνεύεις το τέλος του έργου; Τι θα μπορούσε να έχει γίνει μετά;

Σαν ιστορικά γεγονότα γνωρίζουμε πως έζησε αρκετά χρόνια ακόμα και πέθανε νομίζω από το αλκοόλ μόνος και έρημος στον δρόμο. Θα έλεγα πως με έναν τρόπο στο τέλος ηττήθηκε. Κάπως άδειασε τελείως, δεν προσπαθούσε πια, είχε μια τεράστια απογοήτευση. Νομίζω πως τον αποτέλειωσε η απογοήτευση που πήρε από το ότι δεν μπόρεσε να βρει ανακούφιση ούτε στους ανθρώπους γύρω του που του έδιναν ζεστασιά και τρυφερότητα και έκαναν τεράστια προσπάθεια να τον βοηθήσουν. Αυτό τον καταρράκωσε.

Τι σε συγκινεί στο έργο;
Με συγκινεί αυτό που δεν μπορώ να καταλάβω. Το πώς γίνεται κάποιος να έχει ένα μυαλό τόσο ισχυρό και ταυτόχρονα τόσο αθώο.

Σοφία Κόκκαλη

Υπάρχει κάποια στιγμή που ενώ ο Lenz προσπαθεί, σταματά και αφήνεται. Τι σηματοδοτεί αυτήν την μεταστροφή του;

Είναι αρκετές οι στιγμές που εκεί που νιώθει ζεστασιά, ηρεμία και γαλήνη και κάτι να μαλακώνει μέσα του -όντας μέσα στην οικογένεια- και πολλές οι στιγμές που δεν αντέχει και θέλει να ξεφύγει από την ταραχή που βιώνει. Η οριστική στιγμή που αρχίζει να πηγαίνει προς το τέλος και δεν ξανάρχεται, παρόλο που κάνει μικρές προσπάθειες, είναι όταν φεύγει ο Όμπερλιν –όταν είχαν έρθει πολύ κοντά- για ένα ταξίδι και του λείπει αυτό το άτομο και το ότι τον ηρεμούσε και τον μαλάκωνε με τα λόγια του και την επαφή τους γενικά. Μένει μόνος του.

Η θρησκεία αποδεικνύεται ακατάλληλη να τον ανακουφίσει. Τι μπορεί να προσφέρει ανακούφιση;

Αυτό που ανακουφίζει είναι η δύναμη του να πιστεύεις σε κάτι, έτσι ώστε να έχεις κάτι δικό σου που θα συνεχίζει να σε κινεί –χωρίς να σημαίνει ότι θα λυτρωθείς από αυτό-. Ο Lenz μοιάζει να μην διάλεξε ποτέ τίποτα τέτοιο. Ο Όμπερλιν έχει την θρησκεία και αυτό είναι πολύ σημαντικό φυλαχτό γι΄αυτόν, για να συνεχίζει να ζει. Δεν σημαίνει αυτό ότι δεν είναι αδύναμος ή ότι δεν λυγίζει κάποιες στιγμές. Και εγώ αναρωτιέμαι τι μπορεί να προσφέρει ανακούφιση. Θα μπορούσε να είναι η θέρμη και η ορμή για να συνεχίσει κάποιος να γράφει το έργο του -γιατί ο Lenz ήταν συγγραφέας- ή ο έρωτας –που ο Lenz δεν τον έχει- ή η φύση –που δεν είναι αρκετό-.

Η περιγραφή της φύσης στο έργο δείχνει και το τι συμβαίνει στην ψυχή του Lenz;

Ακριβώς. Στο έργο υπάρχει η ποιητική περιγραφή της φύσης και των τοπίων που είναι εντελώς συνδεδεμένη με την ψυχική του κατάσταση. Όταν αυτός είναι σε πανικό, όλα γύρω του βρίσκονται σε ταραχή. Όταν ηρεμεί, ηρεμούν. Αυτό είναι και το ζητούμενό του, να είναι μέρος της φύσης. Οτιδήποτε μετακινείται μέσα του, μετακινείται και έξω του και το αντίστροφο. Είναι άμεσα συνδεδεμένος.

Τι σε συγκινεί στο έργο;

Όλα. Είναι πάρα πολύ συγκινητικό έργο. Το πώς γίνεται αυτή η ψυχή να χωράει όλον αυτόν τον πόνο και όλη αυτήν την αγωνία και να συνεχίζει θέλοντας να τα χωράει όλα και όχι να τα αποφύγει. Σαν να έχει τεράστια ευαισθησία διανοητική και ψυχική και απλά να μην επιτρέπεται, να μην γίνεται να είναι έτσι.

Κορνήλιος Σελαμσής

Πως οδηγείσαι από ένα κείμενο στο να γράψεις μουσική;

Το να γράψω μουσική από ένα κείμενο για μένα είναι το να βρω το κουκούτσι, μια κεντρική ιδέα που δεν είναι απαραίτητα σχετική με το κείμενο. Δεν με ενδιαφέρει τι υποβάλλει ένα κείμενο, με απασχολεί πολύ περισσότερο ποιο είναι το παράλληλο σύμπαν, η ανοιχτή πόρτα στα αφτιά μας που με κάποιο τρόπο θα φωτίσει το κείμενο ή θα ντύσει την παράσταση. Το να μπορεί να υπάρξει ένα ηχητικό γεγονός το οποίο διεγείρει την προσοχή μας για να παραλάβουμε μιαν εμπειρία είναι ο στόχος μου. Πάντα ψάχνω μια κεντρική ιδέα η οποία να αγγίζει ίσως κάτι που γνωρίζουμε. Στην προκειμένη περίπτωση, βρισκόμαστε στο σπίτι ενός πάστορα και αυτό μου γεννά την ανάγκη να γράψω προτεσταντικούς ύμνους. Αυτό δεν έχει σχέση ούτε με την παράσταση του Χάρη, ούτε με το κείμενο του Büchner, αλλά είναι μια δραματουργία αφεαυτής, η οποία πιθανώς να επιτρέπει μιαν απελευθέρωση και στον άνθρωπο που θα μπει στο δωμάτιο όπου θα συμβαίνει αυτή η παράσταση. Τελικά δεν έχει σημασία το κατάλληλο, αλλά μονάχα η χειρονομία. Το ότι μπαίνεις σε ένα δωμάτιο όπου τα πράγματα λειτουργούν με μεγαλύτερο βαθμό ελευθερίας.

Πρακτικά πως γίνεται; Από πού ξεκινάς;

Ξεκινάω από τα δικά μου ηχητικά βιώματα, από την αίσθηση ενός ήχου που προκύπτει σε αυτήν την συνάντηση. Ο ήχος αυτός μπορεί να είναι οτιδήποτε και από αυτόν παίρνω μία πληροφορία, μία ομπρέλα μες την οποία μπορώ να κινηθώ και να εξερευνήσω ένα φαινόμενο. Βλέπω ποιοι είναι οι άνθρωποι, τι λένε, πως το λένε, τι τους συμβαίνει και εκείνη τη στιγμή βιώνω κάτι συγκεκριμένο και έπειτα το χρησιμοποιώ στο δικό μου κομμάτι, στη μουσική.

Η μουσική στην παράσταση ακολουθεί την ψυχική πορεία του Lenz;

Νομίζω ότι με κάποιο τρόπο η μουσική –επειδή με ενδιαφέρει πολύ η μουσική που δεν έχει αρχή, μέση και τέλος, δεν έχει το ζήτημα της φόρμας και του χρόνου- ξεκινάει από τον Lenz στην τελική του κατάσταση. Λειτουργεί σαν είναι το ασυνείδητο του Lenz εξαρχής ανάγλυφο μέσα στην σκηνοθεσία. Η μουσική δεν μεταβάλλεται με τον χρόνο, είναι εκεί από την αρχή ως το τέλος, ανοίγοντας μια πόρτα. Δεν ξέρω αν αυτό συμβαίνει, αλλά αυτό θα ήθελα, αυτό είναι το ιδανικό μου –ειδικά στην συγκεκριμένη παράσταση.

Τι σε συγκινεί στο έργο;

Ο Lenz είναι ένας κανονικός άνθρωπος. Ένας άνθρωπος που υπάρχει ελεύθερα, που δεν παίζει την παράσταση που παίζουν όλοι οι υπόλοιποι. Τι θα πει είναι τρελός; Τρελός θα πει δεν προσαρμόζεται στο μοντέλο εύρυθμης λειτουργίας της κοινωνίας. Δεν χρειάζεται όλο το σύστημα του ανθρώπινου πολιτισμού να περιέχει λειτουργικά γρανάζια. Υπάρχουν και άνθρωποι οι οποίοι μπορούν να λειτουργούν φυσικά. Και μ΄αυτό ταυτίζομαι πολύ. Τα πρόσωπα του Büchner πάντα είναι πρόσωπα φυσικά μέσα σε έναν πραγματικό κόσμο. Ο κόσμος δεν είναι οι συμβάσεις, οι συμφωνίες και τα πλαίσια. Ο πραγματικός κόσμος είναι εκτός πλαισίων και η ζωή μας δεν είναι πιο ευτυχής εντός πλαισίων και ορίων. Ούτε εκτός. Είναι στην άγνοια πλαισίων και ορίων.

lenz-cue (2)

Γιάννης Παπαδόπουλος

Που συνδέεται ο Büchner με τον Lenz;

Είναι φοβερό που ο Büchner έγραψε τέτοια πράγματα σε τόσο νεαρή ηλικία. Τους συνδέουν πολλά πράγματα, αν και ανάμεσα στους δύο τους μεσολαβούν χρόνια που άλλαξαν την Ευρώπη. Στέκονται και οι δύο οικειοθελώς απέναντι σε ένα σύστημα με έναν τρόπο. Ίσως ο Büchner, διαβάζοντας τον Lenz ένιωσε την μοναξιά ενός καλλιτέχνη απέναντι στα πράγματα και την ανάγκη του για ηρεμία.

Τι είναι αυτό που θλίβει τον Lenz;

Δεν ξέρω. Εγώ μαζί του νιώθω πολλές φορές την ματαιότητα του πράγματος. Απλά αυτός ήταν πολύ γενναίος και προχώρησε σ΄αυτό μέχρι τέλους. Εμείς παραμυθιαζόμαστε και συνεχίζουμε να ζούμε. Αυτός βούτηξε τελείως, πήγε στα άκρα και αυτό νομίζω συγκινεί όποιον το διαβάσει. Προσπαθεί αλλά δεν μπορεί να βρει γαλήνη πουθενά.

Τι σε συγκινεί στο έργο;

Με συγκινεί το κομμάτι στο τέλος που μένει μόνος του πια, που έχει χαθεί οποιοσδήποτε τρόπος να κρατηθεί. Έκανε ένα ταξίδι και έφτασε στο τέλος. Μπορεί να έζησε και άλλα χρόνια αλλά δεν έχει σημασία. Το έργο σταματά στο σημείο που ο Lenz πέρασε στην άλλη όχθη, που πλέον έχασε την πίστη του και νομίζω ότι η ιδέα της ματαιότητας τον αγκάλιασε τελείως πια. Και τέλος.

lenz!

Από την Ήβη Βασιλείου

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s